Ulertzeko eskubideak bermatzen du erakunde publikoek sortutako informazioa eskuragarri egoteaz gain, pertsona guztientzat ulergarria izatea. Ez da nahikoa datuak atzitzea: funtsezkoa da horiek interpretatu eta erabili ahal izatea. Horregatik, eskubide hori jakiteko eskubidearekin osatzen da, elkarrekin gardentasun erreal eta eraginkor baten oinarria osatuz.
Horrela, informazioak honelakoa izan behar du:
Argia eta hainbat kolektiboren beharretara egokitua,
Hizkuntza argian idatzia eta, behar denean, irakurketa errazean, testuinguruan jarria eta zehaztasun nahikoarekin azaldua.
La 19/2013 Legea artikuluan zehazten du gardentasunari buruzko informazioa modu argi, antolatu eta ulerterrazean argitaratu behar dela web-orrietan, eta, ahal dela, formatu berrerabilgarrietan.
Gardentasunaren Ataria lanean ari da informazioa hizkuntza argian eta erraz irakurtzeko moduan edukitzeko, baina, kasu honetan, orri batzuk ditu.
Hizkuntza argia: esan nahi du testu bat idatzita eta aurkeztuta dagoela edozein pertsonak behar duena aurkitu, ulertu eta erraz erabiltzeko moduan. Testu konplexuak sinplifikatu eta ulergarri egin nahi dira, UNE-ISO 24495-1 arauaren jarraibideei jarraituz.
Irakurketa erraza: dokumentu ulerterrazagoak egiteko modu bat da, ulertzeko zailtasunak dituzten pertsonentzat bereziki erabilgarria (adimen urritasuna duten pertsonentzat, adinekoentzat edo hizkuntza ondo menperatzen ez duten pertsonentzat). Esaldi sinpleak, euskarri bisualak eta azalpenak erabiltzen ditu, pausoz pauso. UNE 153101:2018 EX Arauaren arabera, idazketa eta diseinu arau zehatzak jarraitu behar dira eta benetan ulergarriak direla egiaztatu. Sartu orriak erraz irakurtzeko moduan Estatuko Administrazio Orokorraren Gardentasunaren Ataria.
Gainera, Ulertzeko Eskubidearen orri honetan hainbat kontzeptu orokorri buruzko informazio argi eta ulergarria eskuratu ahal izango da, hala nola:
Zer da Estatuko Administrazio Orokorraren Gardentasunaren Ataria?
Zer dira Gardentasuneko Informazio Unitateak?
Gobernua eta Administrazioa
Goi-kargudunak
Langile publikoak
Hizkera argia
Testu administratibo eta juridikoak askotan konplexuak dira, teknikoegiak eta lexiko oso berezitua dutenak. Herritarrek emandako informazioa ulertuko dutela bermatzeko, hizkuntza argia erabili behar da, eta horrek, hizkuntzaz gain, edukiaren egitura, diseinua eta antolaketa kontuan hartuko dituen idazketa-metodo bat eskatzen du.
Hizkera argia hizkera ulergarria da. Herritarrentzat garrantzitsua den informazioa modu argi, erraz, zuzen, garden eta eraginkorrean komunikatu nahi da.
Testu konplexuak sinple eta ulergarri egitean datza, irakurritakoa edo esandakoa zalantzarik gabe ulertu ahal izateko, Euskal Herriko Agintaritzaren arauak eta gomendioak kontuan izanik. UNE-ISO 24495-1 araua. Argi badago, beharrezkoa da.
Hona hemen hizkuntza argiaren definizio ofiziala: Komunikazio bat hizkuntza errazean dago, baldin eta haren idazketa, egitura eta diseinua hain argiak badira, non aurreikusitako irakurleek erraz aurki baitezakete behar dutena, zer aurkitzen duten ulertu eta informazio hori erabili.
Horrek perpaus errazak erabiltzea eskatzen du:
Subjektua gehi aditza gehi predikatua.
Hitz konplexuak edo esamolde teknikoak saihestea.
Zuzena izatea, nahi duguna esatea aditzekin, adjektiboekin edo alferrikako deskribapenekin apaindu gabe.
Irakurketa erraza
Irakurketa erraza, errazago ulertzen diren dokumentuak sortzeko modu bat da. Hizkuntza argia publiko orokorrari zuzentzen zaion bitartean, irakurketa erraza pertsona guztientzat da baliagarria, baina, batez ere, irakurtzeko edo ulertzeko zailtasunak dituzten pertsonentzat.
Biztanleen % 30ek irakurtzeko edo irakurtzeko zailtasunak dituzte, eta, horregatik, argitaratutako informazioa erraz irakurtzeko moldatutako bertsioak behar dituzte ulertzeko eskubidea baliatzeko.
Irakurketa erraza egiteko, garrantzitsua da arau batzuk betetzea eta dokumentuak baliozkotzea.
