Parte hartzeko eskubidea demokraziaren oinarrietako bat da. Pertsona guztiek gai publikoetan lagundu eta eragiteko aukera izatea ahalbidetzen du, guztioi eragiten diguten erabakiak hartzen lagunduz.
Eskubide horren oinarria Espainiako Konstituzioaren 23. artikuluan dago, norbanakoek bizitza publikoan parte hartzeko duten gaitasuna bermatzen baitu, dela zuzenean, dela beren ordezkarien bitartez.
Herritarren parte-hartzeak esan nahi du herritarrek iritzia eman, lagundu eta gai publikoak kudeatzeko moduan parte har dezaketela. Hori posible izan dadin, ekarpen horiek entzun eta jasotzea ahalbidetuko duten kanalak ireki behar ditu Administrazioak.
Administrazioa ere behartuta dago parte-hartzea bultzatu eta bermatzera, Gobernu Irekiaren ereduaren parte baita. Gobernu Irekirako Aliantzak babesten du eredu hori, eta herritarrek politika publikoetan aktiboki parte hartzeko duten eskubidea aitortzen du, batez ere hasierako faseetan.
Gardentasunaren Ataria bezalako tresnak funtsezkoak dira prozesu hori errazteko, herritarrak informatuta egon daitezen eta modu eraginkorrean parte hartzeko eskubidea gauzatu ahal izan dezaten.
Herritarren parte-hartzeak hainbat lankidetza-mota barne hartzen ditu, eta horien artean hauek nabarmentzen dira:
- Arauak egitean iritzia ematea.
- Plan eta programa publikoetan laguntzea.
- Herritarren kontsultetan parte hartzea, hala nola:
- 2025-2029ko Gobernu Irekiaren V. Planerako aurretiazko kontsulta.
- Estatuko Administrazio Orokorraren Osotasun Sistema.
- Gardentasunari, Informazio Publikoa Eskuratzeari eta Gobernu Onari buruzko 19/2013 Legearen erreforma.
- Administrazio Irekiaren Lege Aurreproiektuari buruzko kontsulta.