Europako Kontseiluko Ustelkeriaren Aurkako Estatuen Taldeak (GRECO) ustelkeria politikoaren eta hauteskunde-ustelkeriaren aurkako borrokan Espainiak egindako betetze-txostenari buruzko oharra.
Europako Kontseiluko Ustelkeriaren Aurkako Estatuen Taldeak (49 estatuk osatzen dute) bere 70 osoko bilkuran (2015eko abenduaren 4an argitaratua, 2016ko otsailaren 5ean argitaratua), Hirugarren Ebaluazio-Errondan, Espainiak ikerketaren arloan (Criminal Law Convention on Corruption-en arautua) eta alderdi politikoen eta hauteskunde-kanpainen finantzaketaren gardentasunari buruzko Bigarren Addendum-a onartu du (Redendum in the Politic Comtains and Political Recst-en arautua).
GRECOk ondorioztatu du Espainiari egindako hamabost gomendioetatik hamaika behar bezala aplikatu direla edo behar bezala tratatzen direla. Gainerako lau gomendioak partzialki aplikatu dira. GRECOk “atsegin du Espainiak hartu duen konpromisoa bere legeria penalean dauden gabezia teknikoak konpontzeko eta Espainiak berretsi zituenean Ustelkeriari buruzko Konbentzio Penalean eta haren Protokolo Gehigarrian jasotako xedapenetara egokitzeko”.
Betetze Txostenaren Bigarren Addendum hau onartzearekin amaitu da Espainiaren Hirugarren Ebaluazio Erronda, GRECOren gomendioak bete ondoren.
Espainiak bete egin ditu ustelkeria-kasuetan finantzaketa politikoaren kontrolari eta arau-hausteen kasuetarako zehapen eraginkorren aplikazioari buruzko gomendioak, eta zabaldu egin du zehapenaren maila, pertsona eta erakunde guztiak barnean hartuta.
Gardentasuna kontuetan eta alderdien etekinetan. Kontuak Kontuen Auzitegian aurkeztu eta hilabetera bere webgunean argitaratzeko betebeharra. Gardentasunari, Informazio Publikoa Eskuratzeari eta Gobernu Onari buruzko 19/2013 Legeak ere alderdi politikoei betebeharrak eskatzen dizkie publikotasun aktiboaren arloan.
Alderdiak, maileguak, dohaintzak eta abar finantzatzeko prozedurak arautzen dira.
Alderdi politikoen barne-auditoretzako sistema hobetzea eta alderdien kontuen gardentasuna eta kontrola hobetzea.
Kontuen Auzitegiaren baliabideak hobetzea, finantziazio politikoaren ikuskapen-lanak modu eraginkorragoan egin ditzan.
Ustelkeriagatiko ikerketa-prozedurei dagokienez, Espainiak gomendio hauek ere bete ditu:
Ustelkeria aktiboa eta pasiboa barne hartzen ditu, bai eta Zigor Kodean ustelkeriari buruz jasotako abantaila immaterialak ere, eragimen-trafikoa barne.
Sektore pribatuko ustelkeriaren prozesamendua barne hartzen du.
Ustelkeria-delituentzako zigorrak handitzea, delitu horiek estradizioa eragin dezaketela bermatzeko, eta influentzia-trafikorako zigorrak handitzeko.
Atzerriko funtzionarioek edo Espainian kokatuta dauden nazioarteko erakundeetako funtzionarioek egindako ustelkeria kasuak barne hartzen ditu.
Atzerrian egindako ustelkeria eta eragimen-trafikoko delituekin lotutako egozpen bikoitzaren betekizuna indargabetzen du.
Espainiak erreforma sakonak egin ditu Zigor Kodean eta Alderdi Politikoen Jarduera Ekonomikoa Kontrolatzeko Legean, ustelkeriaren aurkako borrokan aurrera egiteko. Egozpenari edo ikerketari dagokionez, martxoaren 30eko 1/2015 Lege Organikoak (Zigor Kodearen azaroaren 23ko 10/1995 Lege Organikoa aldatzen duena) jasotzen ditu, besteak beste, pertsona juridikoen erantzukizun penala, eragimen-trafiko aktiboaren erregulazioa, zigor gogorragoak ustelkeria-delituetarako eta, batez ere, nazioarteko transakzio ekonomikoetan egindako kasuetarako.
Alderdien finantzaketaren gardentasunari dagokionez, lege horrek haien jarduera ekonomikoaren gardentasuna eskatzen du, eta alderdi politikoen legez kontrako finantzaketaren delituarekin lotutako delitu-figura berriak sartzen ditu.
Beste alde batetik, alderdi politikoen ekonomia- eta finantza-jarduera kontrolatzeko martxoaren 30eko 3/2015 Lege Organikoaren bidez egindako erreformak alderdi politikoen finantzaketari buruzko uztailaren 4ko 8/2007 Lege Organikoa, alderdi politikoei buruzko ekainaren 27ko 6/2002 Lege Organikoa eta Kontu Auzitegiaren maiatzaren 12ko 2/1982 Lege Organikoa aldatzen ditu alderdi politikoen, alderdi politikoen eta beste alderdi politiko batzuen dohaintzen ekonomia- eta finantza-jarduera kontrolatzeko betebeharra jasotzen du.
Legearen hitzaurreak gogorarazten duenez, “Alderdi politikoak bizitza politiko, ekonomiko eta sozialaren funtsezko aktoreak dira. Herritarrek gai publikoetan parte hartzeko bide gisa, eskubideen subjektu dira. Estatuaren beraren egituran parte hartzen dutenez, betebehar jakin batzuk bete behar dituzte eta betetzen dituzte. Horregatik, erantzukizunarekin batera, eredugarritasunak izan behar du nagusi demokraziaren zentraltasun soziala sostengatzen duten ente horien jardunean”.
