El derecho a saber permite que todas las personas conozcan lo que hacen las instituciones públicas y puedan decidir cómo participar en los asuntos que les afectan. Es un derecho esencial en democracia, ya que garantiza la transparencia y la participación ciudadana.
Este dereito significa que todas as persoas poden acceder á información que xeran as institucións públicas na súa actividade diaria (información pública). Con todo, ten algúns límites sobre todo para protexer os datos persoais, a privacidade e a seguridade.
Aunque no es un derecho fundamental, Naciones Unidas celebra cada 28 de septiembre el Día Internacional del Derecho a Saber, porque es clave para fortalecer la democracia. Este día recuerda que muchos avances en transparencia son fruto del trabajo de una ciudadanía activa y exigente. Hoy más que nunca es importante que la ciudadanía se involucre. El derecho a saber comienza por el deber de preguntar.
En España este dereito fundaméntase na Constitución Española (artigo 105 b) e a Lei 19/2013, do 19 de decembro, de Transparencia, Acceso á Información Pública e Bo Goberno (Lei de Transparencia), que recolle as obrigas das administracións nesta materia e a regulación do dereito de acceso á información pública.
Las institucións públicas fan posible este dereito mediante a publicidade activa. Para iso, no Portal da Transparencia, publícase información sobre:
- Cómo funcionan os seus organismos
- Sus orzamentos e gastos
- Sus actuacións
- Os datos dos seus altos cargos
- Otra información que a cidadanía adoita solicitar.
Ademais, calquera persoa poida solicitar información específica que non estea publicada.
No Portal da Transparencia, ofrécense dúas formas de acceder á información pública, de forma gratuíta e accesible, por dúas vías:
- Consultando, a sección de Publicidade activa, onde se detallan as obrigas que indican os artigos 6, 6 bis, 7 e 8 da Lei 19/2013 de Transparencia, Acceso á Información Pública e Bo Goberno.
- Solicitando información que no esté publicada en el Portal de la Transparencia.